حجاب
هر انسانى، با هر نظام فكرى، افعال اختيارى‏اش را به منظور رسيدن به اهدافى كه آن‏ها را پسنديده و خوب تشخيص داده، انجام مى‏دهد؛

 به عبارت ديگر،

 تمام افعال ارادى آدمى، تابع حسن و قبحى است كه تشخيص مى‏دهد.

 «حجاب و بى‏حجابى» نيز از اين چارچوب برون نيست.

عده‏اى حجاب را نيك مى‏دانند و بدان پايبندند

و در مقابل، بى‏حجابى را زشت مى‏شمارند و از آن بيزارى مى‏جويند؛

چنان كه گروهى بى‏حجابى را پسنديده، به آن اهتمام مى‏ورزند و حجاب را عملى زشت دانسته، دامن خود را از آن پاك مى‏سازند.

 اين نوشتار، فارغ از دليل‏هاى عقلى و نقلى و مقتضيات فطرى در پى بررسى آثار اين دو پديده است

 و خوبى و بدى و زشتى و زيبايى هر يك را مى‏نماياند

تا هر كس با تدبير در آثار آن دو، راه صواب پيش گيرد.
دامنه تأثير رفتارها بى‏ترديد زندگى اجتماعى - خواه بر استدلال عقلى و خواه برخواسته فطرى و خواه بر بنيان قراردادهاى اجتماعى و... بنا شده باشد

-         از تأثير و تأثّر متقابل افراد و عملكرد آن‏ها تهى نيست.

-         خوبى‏ها و زيبايى‏ها براى فرد و خانواده و جامعه مفيدند

-          و زشتى‏ها و بدى‏ها نيز به همه زيان مى‏رسانند.

-          و تأثير خود را بر تمام اعضا و اركان جامعه به جا خواهند گذاشت.
همنوايى آهنگ تكوين و تشريع‏
مدبّر آفرينش كه خواهان تداوم نسل بشر است،

-         خود، به قلم تدبير و تكوين، جاذبه‏هاى عقلى، اجتماعى، فطرى و زيستى - جنسى را در آدميان و حتّى حيوانات و گياهان به وديعت نهاده

-         تا در پرتو جذب و انجذاب درونى هميشگى شعله وجودشان را بر افروخته نگهدارند.

-         خالق هستى براى بقاى ديگر موجودات تنها همين جذب و انجذاب را كافى دانسته،

-          ولى براى بقاى نسل بشر مسؤوليت سپارى را نيز از نظر دور نداشته است؛

-         زيرا بشر چون جانوران و گياهان نيست كه نسل وى تنها با جاذبه‏هاى زيستى - جنسى و عشق ورزى آزاد پايدار ماند. نوزاد انسان پس از تولّد به تغذيه، نگهدارى و پرورش درست نيازمند است

-         و بدون مراقبت‏هاى بهداشتى، زيستى و... فرصت حيات نمى‏يابد.

-          بر اين اساس، معمار هستى كه نهاد آدمى را آن گونه سرشت،

-         برگنبد تشريع اين گونه نوشت

-         كه ازدواج محبوب‏ترين بنيادها براى بنا نهادن كانون تولّد

-          و مهد پرورش و رشد نوع انسان است‏1

-         ، تاهم جذب و انجذاب به محيط خانواده محدود گردد

-         و هم نسلى سالم و متعادل پرورش يابد.

-         چون جذب و انجذاب لجام گسيخته هرگز به بقاى نسل تن نمى‏دهد

-          و آن را مزاحم عشق ورزى خود مى‏بيند؛

-         همان‏گونه كه نسل ناسالم، پدر و مادرى نمى‏شناسد تا آن نژاد را استمرار بخشد

-         2. به اين منظور، انتظار مى‏رود معمار نظام تكوين و تشريع در راه نيل به خواست خود، به تدبير و تشريع لازم دست يازد

-          و اسباب رسيدن به آن هدف را تشريع فرمايد.

-          «حجاب» در شمار اين اسباب جاى دارد.

-          اينك در اين نوشتار، با پرداختن به برخى آثار تربيتى و روان شناختى اين دو پديده، سودمندى و ضرر آفرينى هر يك را هويدا مى‏سازيم

-         تا هر كس خود آگاهانه تصميم گيرد.
حجاب و رشد شخصيت‏
شخصيت؛ مجموعه افكار، عواطف، عادت‏ها و اخلاقيات يك انسان است كه به تمايز وى از ديگران مى‏انجامد3

-         ؛ به عبارت ديگر، مجموعه صفات و ويژگى‏هاى جسمى، روانى و رفتارى كه هر انسان را از انسان‏هاى ديگر متمايز مى‏سازد، شخصيت نام دارد

-         4. بر اين اساس، هر كس شخصيتى دارد كه خود را با آن معرفى مى‏كند.

-         و ديگران نيز او را به همان ويژگى‏ها مى‏شناسند.

-          در، «روان‏شناسى كمال» انسان رشد يافته كه انسان خواستارِ تحققِ خود (actualizing person - The Self) معرفى مى‏گردد، اين گونه توصيف شده است:

-          انسانى كه نيازهاى سطوح پايين (نيازهاى جسمانى، ايمنى، تعلق، محبت و احترام) را پشت سر نهاده، در صدد استفاده از توانايى‏ها و قابليت‏هاى خود است و به دنبال به فعليّت رساندن خويشتن و تحقق خويش است‏5

-         . اريك فروم انسان رشد يافته را انسان بارور (Productive person) معرفى مى‏كند و در تعريف او مى‏گويد: وى انسانى است كه نيازهاى روانى‏اش را از راه‏هاى بارور و زايا و خلاق ارضا مى‏كند6

-         . به عقيده اريك فروم مؤثرترين عامل در رشد شخصيت انسان برآوردن معقول نيازهاى روانى است كه حيوانات پست اين نوع نيازها را ندارند.

-          انسان سالم نيازهاى روانى - نه نيازهاى جسمانى مانند گرسنگى، تشنگى، جنسى و...- خود را از راه‏هاى خلاّق ارضا مى‏كند

-          و اشخاص ناسالم از راه‏هاى نامعقول

-         ‏7. اكنون بايد ديد فرصت رشد شخصيت با رعايت حجاب بيش‏تر فراهم مى‏گردد يا با عدم رعايت آن؟

-          انسانى كه پيوسته نگران زيبايى خود است و بيش‏تر در جهت معرفى پيكر خود مى‏كوشد،

-         بهتر مى‏تواند قابليت‏هاى خود را بشناسد و به فعليت برساند؟

-          يا آن كه سر در باغ انديشه دارد؟

-         آيا توجّه به نيازهاى جسمانى و سطحى به انسان امكان رشد مى‏دهد؟

-          يا توجّه به نيازهاى عالى و مخصوص انسان‏ها؟

-         آيا غرق شدن در خود نمايى و جلب توجّه ديگران مسير منتهى به يافتن خويشتن است؟

-         انسانى كه زندگى‏اش تحت فرمان و اراده‏اش نيست،

-          در حس هويّت يابى خود (of Identity A Sense) دچار شكست شده است

-         ‏8 تا چه رسد به آن كه هويّتش را به كمال رساند.

-          زيرا سليقه و خواست ديگران در زندگى‏اش تأثير مى‏گذارد و چنان زندگى مى‏كند كه ديگران مى‏پسندند،

-         نه آنگونه كه خود مى‏پسندد.
بى‏حجاب در انديشه نمايش خود و زيبايى خويش است. اين امر كه عقده حقارت (inferority complex) انسان را مى‏نماياند، زمينه رشد و تعالى وى را نابود مى‏سازد؛ در حالى كه زن مانند مرد يك انسان است و بايد از نظر انسانى رشد و تكامل يابد.

-          كسى كه با نمايش زيبايى خود و گزينش پوششى ويژه در انديشه جلب نظر ديگران به سر مى‏برد،

-         در حقيقت مى‏خواهد با تكيه بر جذابيت‏هاى ظاهرى خويش

-          و نه اصالت‏ها و ارزش‏هاى متعالى خود، جايى در جامعه بيابد.

-         در واقع او از اين طريق اعلام مى‏دارد، آنچه برايش اصل است و اهميّت دارد، «زن بودن» او است نه انسانيت و انديشه و لياقت و كارآيى‏اش.

-         چنين فردى قبل از همه اسير خويش است

-         و به مغازه‏دارى شبيه است كه پيوسته در انديشه تزيين ظاهر و تغيير دكور خود به سر مى‏برد

-         و فرصت پرداختن به آرزوهاى بزرگ‏تر را نمى‏يابد9.
حجاب و حرمت خود (احساس ارزشمندى)
از نظر روان‏شناسى، قطعى‏ترين عامل رشد انسان «ميزان ارزشى» است كه هر فرد براى خود قائل است‏10

-          

-         ؛ به عبارت بهتر، نافذترين عامل رشد روانى و شخصيتىِ انسان،

-          سطح حرمت خود (esteem - Self) او است.

-          درجه ارزيابى فرد از خود، حرمت خود خوانده مى‏شود

-         و در واقع باز خوردى از مورد قبول بودن و مورد قبول نبودن به شمار مى‏آيد.

-          اين قضاوت در قالب رفتارهاى كلامى و غير كلامى بروز مى‏كند

-          و گستره‏اى است كه فرد خود را در آن پهنه

-         توانا، مهم، موفق و با ارزش و يا ناموفق و بى‏ارزش مى‏داند11.
چنان كه گذشت، «سطح حرمت خود» در سازش يافتگى هيجانى، اجتماعى و عاطفى تأثير بسيار دارد

-         و از عوامل تعيين كننده اساسى در شكل‏دهى الگوهاى رفتارى و عاطفى است؛

-          به گونه‏اى كه ترديد افراد در ارزشمندى‏شان به ناتوانى در رسيدن به زندگى عاطفى موزون مى‏انجامد.

-         اين افراد همواره از آشكار شدن ناتوانى‏هاشان هراسناكند و صحنه را ترك مى‏كنند.

-         از طرفى خلاقيت با «سطح حرمت خود» رابطه كاملاً مستقيم دارد12.
به راستى آيا برهنه شدن و كشاندن رفتارهاى جنسى به كوچه و خيابان به آدمى ارزش مى‏دهد؟

-          و انسان را از احساس ارزشمندى بهره‏مند مى‏سازد؟ البتّه شايد احساس رضايت آنى و زود گذر پديد آورد،

-          ولى كم‏تر كسى است كه بر خوردارى از اين حالت و رفتار را ارزش تلقى كند

-          و شخص برخوردار از اين روحيه را ارزشمند بداند.

-          افزون بر اين، تأمين هر خواسته‏اى هميشه با احساس رضايت همراه نيست.

-         در جامعه‏اى كه برهنگى تمام شريان‏هاى آن را پر كرده

-          و زن و مرد همواره در حال مقايسه داشته‏ها و نداشته‏هاى خويشند،

-         انسان‏ها در تشويش مستمر و دلهره هميشگى فرو مى‏روند؛

-         زيرا رقابت و مقايسه در ميدانى رخ مى‏نمايد كه ظرفيت رقابت ندارد

-         و بدين سبب، آدمى به تنوع طلبى حريصانه كشيده مى‏شود.

-          بى‏ترديد تا وقتى اين انديشه فضاى ذهن آدمى را آكنده است،

-          فرصتى براى بروز خلاقيت و ابتكار باقى نمى‏ماند.

-          ذهنِ مشغول به تصاحب دل ديگران و جلب نظر مردان و پسنديده شدن،

-          هرگز انديشه علمى را بر نمى‏تابد

-         و نمى‏تواند يافته‏اى تازه عرضه كند.

-          او در پى آن است كه در وضعيت موجود پسنديده شود

-         نه آن كه وضعيت را تغيير دهد

-          و با ابتكار و خلاقيت، طرحى نو در اندازد.

-          از سوى ديگر، از آن‏جا كه احساس بى‏ارزش بودن تمام وجود اين افراد را پر كرده است،

-          در پى جبران اين كمبود بر مى‏آيند

-          و چون آسان‏ترين راه رسيدن به اين احساس،

-         مقبول ديگران واقع شدن است،

-          از طريق سكس و عرضه پيكر خود در اين مسير گام بر مى‏دارند

-          تا به شكلى، احساس ارزشمندىِ از كف رفته خود رإ؛ ّّ جبران كنند.

-         در حالى كه شخص بر خوردار از حجاب هرگز چنين نيازى را احساس نمى‏كند.

-         در نگاه او بهترين راه جبرانِ احساسِ ارزشمندى آن است كه

-         خود را از دسترس بيگانگان دور نگهدارد

-         و مقام و موقعيت خود را پايين نياورد13

-         . گويا از همين رو است كه ويل دورانت مى‏گويد:

-         زنان دريافتند كه دست و دل بازى مايه طعن و تحقير است.
بنابراين،

-         چنين افرادى هم ارزشمندى را از كف داده‏اند

-         و هم در جبران آن به بيراهه رفته‏اند.

-          راه رسيدن به احساس ارزشمندى پايدار،

-          رفتن در پى كسب صفات ارزشمند و پايدار است.
انسان بر خوردار از حجاب،

-         با دور نگهداشتن خود از دسترس ديگران،

-          سطح ارزشمندى خود را ارتقا مى‏بخشد

-         تا آن‏جا كه مرد،

-         نيازمندانه به آستان وى روى مى‏آورد.

-          بى‏ترديد

-         اگر زنان اين مفهوم را به طور كامل درك كنند،

-         به پوشيده داشتن

-         و مخفى ساختن پيكر خويش

-          بيش‏تر

-          گرايش نشان مى‏دهند14

-          و پى خواهند برد كه راه احساس ارزشمندى

-          در دسترس و مقبول بودن لحظه به لحظه نيست.

-          راسل مى‏گويد: از لحاظ هنرى،

-          مايه تأسف است كه بتوان به آسانى به زنان دست يافت. ويل دورانت نيز مى‏گويد: آنچه مى‏جوييم و نمی يابيم

-          عزيز و گرانبها مى‏گردد15.
ويليام جيمز به صراحت توصيه مى‏كند: زنان عزّت

-          و احترامشان به اين است كه به دنبال مردان نروند،

-         خود را مبتذل نكنند

-          و خود را از دسترس مردان، دور نگهدارند.
پس

-         حجاب احساس ارزشمندى است؛

-         كه موقعيتى بلند مرتبه براى زنان پديد مى‏آورد

-          و مردان را در محدوديت فرو مى‏برد.

-         اگر چه در بيان به زنان گفته مى‏شود كه

-         پوشيده بيرون آييد؛

-          ولى واقعيت آن است كه به مرد گفته مى‏شود،

-          بهره بردارى جنسى در همه جا ممنوع.

-         چون راه چشم را كه نافذترين كانال حسىِ مردان است، نمى‏توان سد كرد.
حجاب و استحكام خانواده‏
خانواده با اهميّت‏ترين نهاد اجتماعى است.

-         خانواده كانون عشق و اميد و تحقق آرزوهاى آدمى

-         و مركز تولّد و پرورش نسل بشر است؛

-          به گونه‏اى كه هيچ جامعه‏اى نمى‏تواند

-          بدون خانواده پايدار بماند.

-         در معارف الهى خانواده مهم‏ترين جايگاه پرورش انسان است.

-         قرآن كريم همسران را «لباس» يكديگر مى‏داند

-          و بدين ترتيب نقش هر يك را معيّن مى‏كند.

-          زن و شوهر نزديك‏ترين افراد به يكديگرند

-         و چون لباس، يكديگر را از آفات و آسيب‏هاى عفت سوز و ايمان برانداز حفظ مى‏كنند

-         16. افزون بر اين، آن‏ها مانند لباس،

-         مايه وقار و آراستگى يكديگرند.

-         بى‏ترديد اين نقش در پرتو تفاوت زن و شوهر شكل مى‏گيرد.

-         چنانچه زن و شوهر از تعهدات خانوادگى رها باشند، نمى‏توانند براى يكديگر چون لباس به شمار آيند

-          و عفت و وقار و شخصيت هم را پاس دارند.

-         حجاب از لوازم سامان يافتن چنين بنيادى است

-          و بى‏حجابى با آن تعارض آشكار دارد؛

-         زيرا بى‏بند و بارى در پوشش، بى‏بند و بارى در تحريك و احساس نياز را در پى دارد

-          و تأمين نيازهاى شعله‏ور بنياد خانواده را نشانه مى‏رود17.
غريزه جنسى يكى از علل مهم ازدواج و به وجود آمدن خانواده است؛

-          امّا براى پايدارى‏اش كافى نيست.

-         بعد از ازدواج به تدريج با گذر زمان اهداف جديد شكل مى‏گيرد؛

-         خواسته‏هاى زيستى و جنسى اندك اندك جاى خود را به نيازهاى روانى و امنيتى و عاطفى و شناختى مى‏دهد

-          و ديگر سرمايه عشق ورزى به تنهايى براى تأمين اهداف خانواده و خواسته‏ها كافى نيست.

-          نخستين شرط دستيابى بدين اهداف و تأمين خواست‏هاى جديد،

-          آن است كه زن و شوهر از هويّت و خواست‏هاى فردى دست شويند

-          و به سوى پى ريزى هويتى جمعى گام بردارند.

-          چنانچه هر كس فقط خواهش خويش را پى گيرد؛

-         زن در جهت تجمل و خودنمايى و مورد پسند واقع شدن در اجتماع و جلب توجّه مردان گام بردارد؛

-          در دغدغه مقبوليت خويش فرو رود

-          و نقش مادرى را به فراموشى سپارد؛

-         و از آن سوى مرد در انديشه رسيدن به تمكين‏هاى نوتر

-         و پر رونق‏تر به سر برد

-          و نقش پدرى را فراموش كند،

-          بنيان خانواده بر باد مى‏رود.

-          بى‏ترديد كانون خانواده با امورى چون توجّه به لباس

-          و بدن و روى و موى و انگشت نما شدن و مشخص‏تر معرفى كردن خود، پيوند تنگاتنگ دارد

-         و پرداختن بدين امور

-          و فراموش كردن اهداف خانواده

-         و نيازهاى برتر، پايه‏هاى خانواده را متزلزل مى‏سازد.
حجاب و مسؤوليت پذيرى‏
هر كس در برابر خود و ديگران مسؤول است.

-          انجام موفقيت‏آميز مسؤوليت

-         به استعداد و برخوردارى از توانمندى‏هاى متناسب و ظرفيت‏هاى روان شناختى و جسمى نياز دارد.

-          توفيق در پاره‏اى از مسؤوليت‏ها

-         و حتّى سپردن برخى از مسؤوليت‏ها به حجاب تكيه دارد

-          و افرادى كه بى‏حجابى پيشه مى‏كنند،

-          توان انجام آن را ندارند.

-          اين گروه ناگزير بايد به خويش پردازند

-         و - چنان كه امروزه مشاهده مى‏كنيم

-         - چاره‏اى ندارند جز آن كه انجام آن مسؤوليت‏ها را به ديگران و حتّى مردان بسپارند

-         18. زنانى كه در پى دلربايى و جلب نظر ديگرانند

-         و جز عرضه پيكر خود به چيزى نمى‏انديشند،

-          هرگز نمى‏توانند غمخوار همنوع خود باشند؛

-         در برابر خانواده و اجتماع احساس مسؤوليت كنند

-          و به معنويت خود و اعضاى خانواده و جامعه بينديشند. اين افراد،

-          افزون بر آن كه خود به دليل ناتوانى

-         يا شانه خالى كردن از انجام دادن مسؤوليت‏هاى فردى باز مى‏مانند،

-          با روحيه و وضعيت بدنى خاص خويش محيط را آلوده

-         و موقعيت را براى فعاليت مسؤوليت پذيرانه نامساعد مى‏سازند.

-         بر اين اساس، بازدهى فعاليت‏هاى خانوادگى و اجتماعى را كاهش مى‏دهند

-          و حتّى دقّت عمل را دچار اختلال مى‏كنند؛

-          به عبارت ديگر،

-         اين افراد خود ناتوان مى‏مانند

-          و ديگران را نيز از انجام دادن تعهدات و مسئوليت‏هاشان باز مى‏دارند.

-         تحقيقات گسترده

-         و به ويژه پژوهش‏هاى ميدانى،

-          حاكى از افت توليد

-          و كاهش سطح كيفيت

-         در مراكز آلوده به افراد بى‏حجاب، بر درستى اين سخن گواهى مى‏دهد.
اسلام كه عاطل و باطل ماندن نيروهاى عظيم انسانى و غير انسانى را نمى‏پسندد،

-         براى رسيدن به موفقيت در انجام تعهدات و مسؤوليت‏هاى فردى و اجتماعى،

-          استعداد و شرايطى را لازم مى‏داند

-         كه رعايت پوشش خاص يكى از آن‏ها به شمار مى‏آيد.

 فرد بى‏حجاب با رعايت نكردن اين شرط در واقع از قبول مسؤوليت خوددارى ورزيده،

 در پى خواسته‏هاى خود مى‏رود

و حتّى ديگران را از انجام تعهدهاى پذيرفته شده باز مى‏دارد.

بنابراين،

حجاب هرگز به معناى محدود كردن حوزه مسؤوليت زن نيست. حجاب شرط موفقيت در انجام دادن مسؤوليت‏ها

 و سپردن برخى مسؤوليت‏ها است.

 انسان، با انتخاب بى‏حجابى از قبول مسؤوليت‏هاى حساس و سنگين

 شانه خالى مى‏كند؛

آزاد از هر تعهدى سر بار ديگران مى‏شود

و مسؤوليت‏ها را به ديگران وا مى‏گذارد.